Buổi ra mắt sách do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp cùng Đại sứ quán Phần Lan tại Việt Nam tổ chức, cũng có sự tham gia của nhà văn Di Li – người điều phối buổi trò chuyện, cùng hai dịch giả Võ Xuân Quế và Bùi Việt Hoa tham gia từ xa.
Đây là tác phẩm độc đáo của nữ nhà văn Phần Lan Iida Turpeinen. Nàng tiên cá cuối cùng mang đến một hành trình xuyên thời gian và không gian, nơi số phận con người và tự nhiên đan xen trong những trang sử đầy day dứt.
Cuốn sách dẫn từ chân dung của loài bò biển Steller để mở ra chuyến phiêu lưu choáng ngợp xuyên suốt ba thế kỉ, kể lại những tác động của con người lên thế giới tự nhiên, khắc họa những mộng ước lớn lao của con người: về khoa học, nghệ thuật và khao khát phục sinh những gì chính tay nhân loại đã hủy diệt.
Câu chuyện khởi đầu với cột mốc năm 1741, Georg Wilhelm Steller, một nhà tự nhiên học người Đức, đã thực hiện chuyến thám hiểm Bắc Thái Bình Dương cùng thuyền trưởng Vitus Bering với mục tiêu tìm tuyến đường biển từ châu Á sang châu Mỹ. Tuy không chạm tới một lục địa mới, nhưng họ đã có một phát hiện bất ngờ khác: bò biển Steller, một loài động vật có vú khổng lồ – “nàng tiên cá” trong truyền thuyết. Cho đến nay, Steller vẫn là người duy nhất có những ghi chép chi tiết về loài vật này khi chúng còn sống.
Hòn đảo nơi loài bò biển sinh sống nhanh chóng trở thành điểm dừng chân của hàng loạt chuyến hải trình săn “vàng” từ lông thú. Những con bò biển hiền lành không ngờ rằng, sự xuất hiện của loài người tại nơi đây đã gióng lên điềm báo tử thần cho chúng. Những người săn lông thú, ban đầu đến vì rái cá và cáo, đã phát hiện ra hương vị thơm ngon và lượng mỡ dồi dào của thịt bò biển. Chưa đầy 30 năm kể từ khi được Steller phát hiện, loài bò biển này đã bị tuyệt diệt.
Năm 1861, thống đốc người Phần Lan tại Alaska thuộc Nga cử người tìm kiếm bộ xương của loài động vật biển có vú khổng lồ trên, với mong muốn tái hiện một truyền thuyết đã biến mất từ trăm năm trước. Sau đó vào năm 1952, chuyên gia phục chế John Grönvall tại Bảo tàng Helsinki (Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Phần Lan) đã nhận nhiệm vụ phục chế bộ xương bò biển Steller hiếm hoi còn nguyên vẹn được gửi về đây.
Khéo léo lồng ghép những chi tiết khoa học tỉ mỉ – từ giải phẫu học của các loài động vật đến các khái niệm về địa chất và tiến hóa – vào một mạch truyện đầy tính nhân văn, Nàng tiên cá cuối cùng của Iida Turpeinen mang âm hưởng của một bản giao hưởng bi tráng về sự mất mát và những thay đổi trong nhận thức của con người về thế giới tự nhiên.
Tác phẩm gây ấn tượng mạnh mẽ bởi sự đan cài tài tình giữa các yếu tố khoa học và văn chương, tạo nên một không khí day dứt, đầy chiêm nghiệm xuyên suốt tác phẩm.
Nàng tiên cá cuối cùng là một tác phẩm thấm đượm tính nhân văn, khơi gợi cảm xúc, buộc người đọc phải đối mặt với những câu hỏi lớn về trách nhiệm của con người đối với thế giới tự nhiên và những di sản mà chúng ta để lại.
Dưới ngòi bút của Iida Turpeinen, lịch sử không chỉ là những sự kiện vĩ đại mà còn là tổng hòa của những câu chuyện cá nhân, những cuộc đời đã góp phần định hình thế giới của chúng ta.
Theo PGS.TS Nguyễn Thành Nam – Phó Trưởng khoa Sinh học và Giám đốc Bảo tàng Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội – cuốn sách gợi lên những suy ngẫm về bảo tồn và tuyệt chủng, hai chủ đề luôn khiến các nhà khoa học đau đáu. Đồng thời, tác phẩm cũng truyền cảm hứng về đam mê nghiên cứu và tinh thần trách nhiệm với thiên nhiên.
Một độc giả trẻ chia sẻ tại sự kiện: “Tôi thật sự bất ngờ vì một cuốn sách khoa học mà lại cuốn hút đến vậy. Nhất là những đoạn viết về bò biển Stellar – loài duy nhất sống sót qua thời tiền sử mà rồi cũng biến mất vì lòng tham con người”.
Trong dòng chảy văn chương và dữ kiện sinh học, cuốn sách như gửi đi một lời thì thầm của đại dương – rằng cái chết của một loài không bao giờ là kết thúc của một câu chuyện, mà là khởi đầu của một sự tự vấn nhân loại.
