Từ thanh toán không dùng tiền mặt đến trợ lý tài chính bằng trí tuệ nhân tạo, công nghệ đang ngày càng hiện diện sâu trong đời sống hàng ngày. Những thay đổi này đang mở ra một hệ sinh thái dịch vụ tài chính thuận tiện, cá nhân hóa hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về bảo mật dữ liệu và quản trị rủi ro.
Ngày 30/9 tại TP. Hồ Chí Minh, Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ Việt Nam 2026 với chủ đề “Ngân hàng tương lai cùng AI: Tái định hình dịch vụ & hệ sinh thái tài chính” quy tụ hàng trăm lãnh đạo ngân hàng, chuyên gia tài chính và doanh nghiệp công nghệ.
Diễn đàn do IDG Vietnam phối hợp cùng HIDS, UEL, VNBA và VDCA đồng tổ chức, tập trung vào những vấn đề đang định hình hoạt động ngân hàng trong giai đoạn mới như trí tuệ nhân tạo (AI), hạ tầng dữ liệu số, ngân hàng mở, tín dụng xanh, ESG và quản trị rủi ro.
Khi ngân hàng số trở thành một phần đời sống
Phát biểu khai mạc, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), cho biết ngành ngân hàng đang chuyển từ giai đoạn số hóa thuần túy sang xây dựng nền tảng dựa trên dữ liệu và AI.
Những con số về thanh toán không dùng tiền mặt cho thấy sự thay đổi này đang diễn ra với tốc độ nhanh. Trong 8 tháng đầu năm 2026, thanh toán không dùng tiền mặt đạt hơn 21 tỷ giao dịch, với giá trị vượt 260,6 triệu tỷ đồng, tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.
Trong đó, kênh internet đạt hơn 4,4 tỷ giao dịch, kênh điện thoại di động đạt 14 tỷ giao dịch, trong khi phương thức QR code đạt 311 triệu giao dịch. Nhiều ngân hàng hiện có tới 95% số lượng giao dịch được thực hiện trên các kênh số.
Từ góc độ người sử dụng dịch vụ, sự thay đổi này đồng nghĩa với việc nhiều hoạt động tài chính vốn trước đây đòi hỏi khách hàng phải đến trực tiếp ngân hàng đang dần được thực hiện trên môi trường số.
AI tiếp tục mở rộng phạm vi thay đổi đó khi được ứng dụng vào chấm điểm tín dụng, hỗ trợ thẩm định khoản vay, định danh điện tử eKYC, phát hiện gian lận, phòng chống rửa tiền và chăm sóc khách hàng. Một số ngân hàng cũng đang nghiên cứu sử dụng AI như một trợ lý trong quá trình cấp tín dụng, từ phân tích hồ sơ đến hỗ trợ thẩm định.
TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA).
TS. Đào Minh Tú cho rằng dữ liệu từ quy mô giao dịch số đang trở thành một nguồn lực quan trọng, còn AI là công cụ mới để khai thác nguồn lực đó.
Cá nhân hóa trải nghiệm bằng dữ liệu
Một trong những thay đổi đáng chú ý của ngân hàng bán lẻ là chuyển từ cung cấp sản phẩm đại trà sang cá nhân hóa dịch vụ dựa trên hành vi và nhu cầu của từng nhóm khách hàng.
Tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB) kiêm Tổng Giám đốc Ngân hàng Bán lẻ, cho biết khoảng 90% hành trình sản phẩm, dịch vụ của MSB đã được số hóa trực tuyến. AI và dữ liệu được sử dụng để phân tích hành vi khách hàng, cá nhân hóa sản phẩm và hỗ trợ cảnh báo sớm rủi ro.
Bà Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, Phó Tổng Giám đốc MSB, trình bày về việc tích hợp các nguyên tắc phát triển bền vững vào sản phẩm ngân hàng bán lẻ, đầu tư và tín dụng. Ảnh: Nguyễn Tuyết
Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, MSB đang định hình ba nguyên tắc phát triển bền vững trong kỷ nguyên số và AI, gồm bảo mật đa lớp với xác thực sinh trắc học và FIDO; tối ưu tài chính thông qua các giải pháp M-Sinh lời, M-Triple và thẻ tín dụng xanh tái chế Green World; đồng thời cá nhân hóa trải nghiệm thông qua trợ lý tài chính AI Emma.
Những ứng dụng này cho thấy AI không chỉ xuất hiện ở giao diện ngân hàng số mà đang dần tham gia vào các hoạt động phía sau dịch vụ, từ lựa chọn sản phẩm, đánh giá khách hàng đến quản trị rủi ro.
Từ dữ liệu đến tài chính toàn diện
Để AI hoạt động hiệu quả, dữ liệu được xem là nền tảng quan trọng. Tại diễn đàn, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nguồn dữ liệu đúng, đủ, sạch, cập nhật và có khả năng kết nối.
Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2,
Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2, cho biết việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan như thuế, hải quan, chứng từ điện tử và báo cáo tài chính sẽ giúp ngân hàng có nguồn dữ liệu đầu vào đầy đủ, chính xác hơn để thẩm định và chọn lọc khách hàng.
Theo Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2, đây cũng là cơ sở để thúc đẩy cho vay tín chấp, cho vay điện tử và cho vay theo dòng tiền.
Ở góc độ tài chính toàn diện, ông Chu Khánh Lân, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê (NHNN), cho biết mục tiêu đến năm 2030 là 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt gấp 30 lần GDP. Hiện khoảng 89% người từ 15 tuổi trở lên đã có tài khoản.
Theo ông Chu Khánh Lân, chuyển đổi số và AI có thể giúp thu hẹp khoảng cách địa lý, giảm chi phí phục vụ và hỗ trợ đánh giá những nhóm khách hàng chưa có đầy đủ lịch sử tín dụng, trong đó có người dân vùng sâu, vùng xa, hộ kinh doanh nhỏ lẻ và nông dân.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra những vấn đề mới như nguy cơ “loại trừ số”, bảo mật dữ liệu cá nhân và thiên lệch thuật toán. Đây là những yêu cầu cần được tính đến khi AI ngày càng tham gia sâu vào các quyết định tài chính của người dùng.
Khi công nghệ đi cùng trách nhiệm
Không chỉ tập trung vào công nghệ, Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ Việt Nam 2026 dành nhiều nội dung cho bài toán an toàn, quản trị rủi ro và phát triển bền vững.
Ông Trần Hoài Phương, Thành viên Ban Điều hành, Giám đốc Ngân hàng doanh nghiệp Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh chia sẻ tại diễn đàn.
Ông Trần Hoài Phương, Thành viên Ban Điều hành, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank, cho biết dư nợ tín dụng xanh toàn ngành ngân hàng tăng bình quân trên 20%/năm trong giai đoạn 2017-2025, quy mô đạt khoảng 828 nghìn tỷ đồng.
Tại HDBank, toàn bộ tín dụng doanh nghiệp hiện áp dụng hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội. Giải ngân xanh năm 2025 đạt 10.899 tỷ đồng, tăng 28% so với năm trước. Ngân hàng định hướng kết hợp dữ liệu ESG với AI để sàng lọc khoản vay, cảnh báo rủi ro sớm và tối ưu phân bổ vốn vào các dự án bền vững, hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Tại phiên tọa đàm cao cấp, các diễn giả cho rằng AI có thể hỗ trợ nâng cao trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa quá trình ra quyết định, nhưng con người và tổ chức tín dụng vẫn là chủ thể chịu trách nhiệm chính đối với quyết định cuối cùng.
Các chuyên gia đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và xây dựng cơ chế quản trị rõ ràng, nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa đổi mới công nghệ, an toàn hệ thống và quyền lợi của khách hàng.
Sự phát triển của AI vì vậy không chỉ đặt ra câu chuyện về một công nghệ mới trong ngành ngân hàng. Đằng sau những giao dịch được thực hiện nhanh hơn, các dịch vụ được cá nhân hóa hơn hay những quyết định tín dụng được hỗ trợ bởi dữ liệu là yêu cầu xây dựng một hệ sinh thái tài chính an toàn, minh bạch và có trách nhiệm hơn với người sử dụng.
