Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhiều chuyên gia cho rằng dư địa của các chính sách vĩ mô đang dần thu hẹp. Muốn tạo ra động lực phát triển bền vững, nền kinh tế cần những đột phá từ chính sách vi mô, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây cũng là thông điệp nổi bật tại Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số” vừa diễn ra tại Hà Nội.
Sau nhiều năm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và đạt những kết quả tích cực trong tăng trưởng, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi sang một mô hình phát triển có chất lượng cao hơn. Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới không chỉ phản ánh khát vọng phát triển, mà còn đòi hỏi những thay đổi căn bản về thể chế, năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo và hiệu quả phân bổ nguồn lực.
Theo các chuyên gia, nếu trước đây các chính sách tài khóa và tiền tệ đóng vai trò là động lực chính, thì trong giai đoạn mới, tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào sức khỏe của khu vực doanh nghiệp và khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn trong môi trường kinh doanh.
Tăng trưởng phải bắt đầu từ doanh nghiệp
Phát biểu tại diễn đàn, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là câu chuyện của tốc độ, mà còn là sự chuyển biến về chất lượng phát triển. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và bền vững phải được xây dựng trên nền tảng doanh nghiệp phát triển mạnh, thị trường vận hành hiệu quả và hệ thống chính sách minh bạch, hiện đại.
TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của nhiều chuyên gia kinh tế. Theo TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, mô hình tăng trưởng của Việt Nam cần chuyển từ phụ thuộc vào vốn đầu tư và lao động giá rẻ sang dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng doanh nghiệp.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng chịu tác động mà còn là chủ thể quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng. Khi doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, nền kinh tế sẽ có thêm sức chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.
Cải cách vi mô để khơi thông nguồn lực
Một trong những nội dung được thảo luận nhiều tại diễn đàn là yêu cầu chuyển trọng tâm từ các chính sách hỗ trợ mang tính đại trà sang những cải cách vi mô tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo các chuyên gia, bốn điểm nghẽn lớn hiện nay gồm thể chế, khả năng tiếp cận nguồn lực, thị trường và năng lực đổi mới sáng tạo vẫn đang làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong khi đó, chi phí tuân thủ pháp luật, thủ tục hành chính và sự thiếu ổn định của chính sách vẫn là những rào cản làm gia tăng chi phí kinh doanh.
Chính vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng cải cách thể chế cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Chính sách phải chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.
Khơi thông dòng vốn cho sản xuất và đổi mới
Bên cạnh cải cách thể chế, dòng vốn tín dụng được xác định là nguồn lực quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Học viện Ngân hàng, định hướng điều hành chính sách tiền tệ trong năm 2026 không chỉ nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô mà còn hướng dòng vốn vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao như sản xuất, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo.
Việc điều chỉnh các quy định về an toàn hoạt động ngân hàng cùng nhiều cơ chế tín dụng linh hoạt được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn, đặc biệt là các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng tín dụng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với cải cách thể chế và nâng cao năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp.
Đổi mới sáng tạo tạo động lực tăng trưởng dài hạn
Một trong những xu hướng được đánh giá sẽ tạo ra bước chuyển cho nền kinh tế là chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo TS Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, AI không chỉ là công nghệ của tương lai mà đang trở thành động lực tăng trưởng mới. Muốn tận dụng được cơ hội này, Việt Nam cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng dữ liệu và xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào đổi mới sáng tạo.
Song song với chuyển đổi số, nhiều chuyên gia cũng đề xuất xây dựng các khu thương mại tự do thế hệ mới, thúc đẩy trung tâm tài chính quốc tế, đổi mới chính sách thuế theo hướng khuyến khích nghiên cứu – phát triển, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh nhằm tạo ra các cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Từ cải cách chính sách đến nâng cao chất lượng sống
Không chỉ mang ý nghĩa về các chỉ tiêu kinh tế, mục tiêu tăng trưởng hai con số còn hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân thông qua việc tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và mở rộng cơ hội phát triển cho doanh nghiệp.
Khi môi trường đầu tư được cải thiện, doanh nghiệp phát triển bền vững sẽ kéo theo sự phát triển của các ngành dịch vụ, thương mại, du lịch, logistics và nhiều lĩnh vực khác, tạo nên sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.
Diễn đàn đã khẳng định một thông điệp xuyên suốt: tăng trưởng cao không thể chỉ dựa vào những giải pháp ngắn hạn hay các gói hỗ trợ tài chính, mà phải được xây dựng từ những cải cách vi mô thực chất, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực và lấy chất lượng thể chế làm nền tảng.
Trong giai đoạn phát triển mới, đây chính là “chìa khóa” để Việt Nam không chỉ đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, mà còn hướng tới một nền kinh tế năng động, hiện đại và phát triển bền vững, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của đất nước.
Quỳnh Nguyễn.
